Kariyer merkezi nerede bitiyor, mezun ofisi nerede başlıyor

Diploma töreninin ertesi günü kişi değişmez; kişinin hangi birimin defterinde göründüğü değişir. Öğrenciyken kariyer biriminin danışanı olan kişi, mezun olduğunda çoğu kurumda başka bir birimin listesine geçer. Geçiş aksadığında sebep genellikle ihmal değil, iki birimin farklı şeyleri sayıyor olmasıdır.

Ölçüt kuruma soruluyor, birime değil

Türkiye'de mezun tarafının resmî karşılığı, Yükseköğretim Kalite Kurulu'nun Kurum İç Değerlendirme Raporu Hazırlama Kılavuzu'nda duruyor. Sürüm 3.2'nin üzerindeki tarih 27/12/2023. Kılavuzun A bölümü liderlik, yönetişim ve kaliteyi kapsıyor; A.4 başlığı paydaş katılımı; onun altındaki A.4.3 ölçütü mezun ilişkileri yönetimi. Ölçüt; mezunların işe yerleşme, eğitime devam, gelir düzeyi ile işveren ve mezun memnuniyeti bilgilerinin sistematik biçimde toplanmasını ve kurum stratejilerinde kullanılmasını istiyor. Değerlendirme beş kademeli: birinci kademe mezun izleme sisteminin bulunmaması, beşinci kademe içselleştirilmiş ve örnek gösterilebilir uygulama [1].

Ölçütün dikkat çeken yanı, sorumlu birimi yazmamasıdır; muhatap kurumun kendisidir. Kariyer merkezi mi, mezun ofisi mi, kalite koordinatörlüğü mü — bu, her üniversitenin iç düzenlemesine bırakılmıştır. Devir noktası tam burada, ölçütün sustuğu yerde oluşur.

İstihdam sayısı hangi kanaldan çıkıyor

Aynı kılavuzun gösterge listesinde 21 numaralı satır İşe Yerleşmiş Mezun Sayısı. Verinin kaynağı olarak kurum gösteriliyor ve sayının nereden derleneceği tarif ediliyor: mezun bilgi sistemi, mezun derneği, mezun portalı gibi yapılar [1]. Yani istihdam rakamı çoğu kurumda mezun tarafının kanalından üretilir; öğrenciye danışmanlık veren kariyer birimi bu sayının üretim hattında hiç bulunmayabilir.

Göstergenin ikinci özelliği kümülatif olmasıdır. Kılavuz bunu kendi örneğiyle anlatıyor: bir yıl 2300, ertesi yıl 2400 mezun işe yerleşmişse ikinci yılın satırına 4700 yazılır [1]. Kümülatif bir sayı azalmaz; işten ayrılma, iş değiştirme ya da işsiz kalma bu satırda görünmez. Aynı listede 17 numaralı gösterge, iş dünyasının mezun yeterliliklerinden memnuniyetini yüzde olarak ve beşli ölçekten çevirerek istiyor [1]: memnuniyet dönemsel, yerleşme birikimlidir. İki gösterge aynı raporda yan yana durur, aynı zaman mantığını taşımaz.

Mezun tarafının kendi ölçüt takımı

Mezun ilişkileri alanında uluslararası ölçekte yerleşmiş çerçeve, bağlılığı dört kip üzerinden ölçer: iletişim, deneyim, gönüllülük ve bağış. Bu çerçeveye dayanan derlemenin 2024 turunda 394 kurum, dört bölge ve 19 ülkeden veri bildirmiş; kapsanan ulaşılabilir mezun sayısı 60 milyon olarak veriliyor. Bulgular Mayıs 2025'te yayımlanmış [5].

Dört kipin hiçbiri istihdam çıktısı değildir. Bu eksiklik değil, bilinçli bir sınırdır: mezun ofisi ilişkiyi ölçer, yerleşmeyi değil. İki birim böylece aynı mezunu farklı defterlere yazar. Hiçbiri yanlış saymaz; ama ikisinin toplamı da mezuniyet sonrası desteğin tam resmini vermez.

Üç yapı, üç farklı devir

Türkiye'deki örgütlenme tek tip değil. Ondokuz Mayıs Üniversitesi'nde 19/02/2015 tarihli rektör oluruyla kurulan Kariyer Merkezi'nin görevleri arasında mezunların kariyer gelişimini takip etmek de yer alıyor; aynı sayfa ayrıca bir Mezunlar Koordinatörlüğü ile mezun bilgi sistemine yönlendiriyor [3]. Süleyman Demirel Üniversitesi'nde yapı birleşik: birimin adı Kariyer Planlama ve Mezunlarla İletişim Merkezi ve sekiz başlıklı görev listesinde öğrenciye yönelik iş ile mezuna yönelik iş ayrı tanımlanmıyor [2]. KTO Karatay Üniversitesi'nde ad yine birleşik — Kariyer Gelişim ve Mezun İlişkileri Ofisi — ama üst birim Sağlık, Kültür ve Sportif Aktiviteler Direktörlüğü, yani öğrenci hizmetlerini işaret eden bir hat [4]. Üçü de meşrudur; okunması gereken birimin adı değil, mezuniyetten sonra hangi hizmetin hangi bütçeden karşılandığının yazılı olup olmadığıdır.

Zamanı sabitlemek karşılaştırmayı mümkün kılıyor

Birleşik Krallık'ta mezun çıktısı ne kariyer merkezinin ne mezun ofisinin defterindedir. Graduate Outcomes anketi, mezunlara programlarını bitirmelerinden 15 ay sonra ulaşır ve kamu kurumları adına merkezî olarak yürütülür. 2023/24 mezun kümesi için 353.755 yanıt alındığı, yanıt verenlerin yüzde 87'sinin bir işte ya da ileri eğitimde olduğu, yüzde 57'sinin tam zamanlı çalıştığı, yüzde 7'sinin işsiz olduğu bildiriliyor [6].

Asıl mesele yüzdeler değil, sabit gecikmedir: herkes aynı anda ölçülünce kurumlar karşılaştırılabilir hale gelir. Birikimli bir sayının böyle bir sabit anı yoktur; iki kurumun rakamı, sistemlerini ne zaman kurdukları kadar farklıdır.

Bir mezun neye bakabilir

• Kariyer hizmetlerinin mezuniyetten sonra kaç yıl açık kaldığı yazılı mı, yoksa uygulamaya mı bırakılmış.
• İstihdam verisini hangi birim topluyor, sayının hangi ana ait olduğu belirtiliyor mu.
• Kariyer biriminin görev listesinde mezun ifadesi geçiyorsa, karşılığında ayrı bir bütçe veya personel satırı var mı.
• Yayımlanan sayı kümülatif mi, o yıla mı ait — kılavuz kümülatif istediği için ikisi kolayca karışır.
• Mezun tarafının raporunda temas sayısıyla istihdam sayısı ayrı satırlarda mı duruyor.