24 saatlik bağış kampanyasını ne çeviriyor: tutar mı, bağışçı sayısı mı?

Mezun bağışçılığı konuşulurken masaya hep tek bir sayı geliyor: ne kadar toplandı. Oysa üniversitelerin son yıllarda kurduğu kısa süreli kampanyalara yakından bakınca asıl tasarımın tutar üzerine değil zaman, eşleştirme ve kişi sayısı üzerine kurulduğu görülüyor. Üç soru: kampanya neden bir güne sıkıştırılıyor, karşılama (eşleştirme) bağışı neyin kilidini açıyor ve sonuç bültenlerinde neden tutardan önce katılımcı sayısı duyuruluyor.

Birinci mekanik: saati başlatmak

Cornell Üniversitesi'nin bağış günü 13 Mart 2025'te 24 saat sürdü; kurumun kendi duyurusuna göre 17.591 bağışçıdan 25.929 bağış ve 11.206.717 dolar geldi [2]. Pittsburgh Üniversitesi'nin 25 Şubat 2025'teki dokuzuncu bağış gününde ise 11.423 bağışçı 3,26 milyon doları aşan bir tutar verdi; bağışçılar 50 eyalete ve 23 ülkeye yayılmıştı [1]. Ham sayılardan hesapladığım oranlar şöyle: Cornell'de bağışçı başına yaklaşık 1,5 bağış ve yaklaşık 637 dolar, Pittsburgh'da bağışçı başına en az 285 dolar (tutar "3,26 milyondan fazla" verildiği için bu bir alt sınırdır). Yani bu tabloyu birkaç büyük çek değil, kalabalık ve görece küçük bağışlar çeviriyor.

İkinci mekanik: kilidi açan karşılama bağışı

Kısa süreli kampanyanın motoru, taahhüt edilmiş bir havuzun gün içinde parça parça serbest bırakılması. Cornell aynı gün rekor sayıda, 190 eşleştirme ve meydan okuma duyurdu; bunlar 2 milyon doların üzerinde ek kaynağın kilidini açtı. Aynı duyuruya göre bağışçılar rekor bir sayıda, 765 ayrı fona bağış yaptı — bu iki rakam farklı şeyleri ölçüyor [2]. Miami Üniversitesi de 31 Mart 2026'daki 24 saatlik günü için 5 milyon doların üzerinde eşleştirme bağışının gün içinde açılmayı beklediğini duyurmuştu [4].

Asıl kritik nokta kilidi neyin açtığı. Cornell'in aktardığı bir örnekte, mütevelli heyeti başkanının koyduğu meydan okumada 1.450'den fazla öğrenci bağış yapınca lisans bursları için 50.000 dolar serbest kaldı [2]. Burada eşik toplanan tutar değil, katılan kişi sayısı. Bu tasarım, bağışçıya "senin 100 liran da eşiği aşmaya yarıyor" diyebilmenin en doğrudan yolu.

Üçüncü mekanik: hedefi "kaç lira" değil "kaç kişi" diye kurmak

Pittsburgh'un sonuç haberi bunun en açık örneği: son on yılın mezunlarına yönelik meydan okumanın hedefi 1.000 bağışçıydı, 2015-2024 mezunlarından 1.249 kişi bağış yaptı; personel ve emeklilerde hedef 2.380 iken 2.496 kişiye ulaşıldı; ilk kez düzenlenen veli meydan okumasında 2.000 hedefine karşılık 2.034 kişi katıldı. Fakülteler arası yarışmada hukuk fakültesi bağışçı sayısını bir önceki yıla göre 131'den 227'ye çıkardı; haber bunu yüzde 73'lük artış olarak veriyor [1]. Boston Üniversitesi'nin 6 Nisan 2026 tarihli duyurusunda da ödül doğrudan katılıma bağlanmıştı: 8 Nisan'daki günden bir gün önceki ön turda en çok bağışçı toplayan amaca 1.000 dolar bonus verileceği, sabah turunda ölçütün tekil bağışçı sayısı olacağı ve günün 750 fona açık olacağı bildirilmişti. Aynı metne göre üniversite bağışçılarının dörtte biri bu güne denk geliyor, öğrenci ve genç mezun bağışçılarının ise neredeyse yarısı o gün bağış yapıyor; 2025'te 24 saatte yaklaşık 12.700 bağışçıdan 4,5 milyon dolar toplanmış ve bunların 3.500'ü ilk kez bağış yapan kişilermiş [3].

Eşleştirme gerçekten işe yarıyor mu, ne kadarı yarıyor?

Burada kurum duyurularından çıkıp hakemli literatüre bakmak gerekiyor. Karlan ve List'in American Economic Review'da 2007'de yayımlanan saha deneyinde bir sivil toplum kuruluşunun 50 binden fazla eski bağışçısına posta gönderildi. Sonuç iki katmanlı: eşleştirme teklifi hem yanıt oranını hem de gönderi başına geliri artırıyor; ancak 2:1 ve 3:1 gibi daha yüksek eşleştirme oranları 1:1'e kıyasla ek bir etki yaratmıyor [5]. Kampanya diline çevirirsek: eşleştirmenin varlığını duyurmak işe yarıyor, havuzun katsayısını büyütmek aynı ölçüde yaramıyor. Bu bulgunun bir üniversitenin bağış gününe birebir taşındığı ise kanıtlanmış değil; deney posta yoluyla ve farklı bir bağışçı kitlesinde yapıldı.

Türkiye'de karşılığı var mı?

Bu açıda Türkiye'den, katılımcı sayısı açıklanmış süreli bir mezun kampanyası doğrulayamadım; bulamadığım şeyi var gibi göstermeyeyim. Doğrulayabildiğim tablo farklı bir modeli işaret ediyor: ODTÜ Mezunları Derneği'nin burs bağışı sayfasındaki sayaçlar 380 bağışçı ve 3.650.616 TL bağış gösteriyor; aynı sayfa 2025-2026 eğitim ve öğretim dönemi için 503 bursiyer bildiriyor. Sayfada "devam eden kampanyalar" başlıklı bir bağlantı var, ancak sayfanın kendisinde ne bir son tarih ne de bir eşleştirme mekaniği yazıyor; akış sürekli bir burs fonu biçiminde kurulmuş [6]. Yani ölçek sorusundan önce format sorusu duruyor: kampanyayı bir tarihe sıkıştırıp katılımı sayılaştıran mekanik henüz burada yaygın değil.