Mezunun oyu yönetimde: seçimli mütevelli üyeliği 2026'da nerede duruyor?

Bir eyalet yasası mezunun oyunu kaldırdı

Indiana Üniversitesi'nde mezunlar, 1891 tarihli eyalet düzenlemesinden bu yana üniversitenin dokuz kişilik mütevelli kurulunun üç üyesini doğrudan seçiyordu; mahkeme haberine göre bu, eyaletin devlet üniversiteleri arasındaki tek örnekti. Eyaletin iki yıllık bütçe yasası HEA 1001'e eklenen değişiklikler bu yetkiyi kaldırdı ve dokuz üyenin tamamının belirlenmesini Vali Mike Braun'a bıraktı. Amerikan Sivil Özgürlükler Birliği'nin yürüttüğü davada, Indiana Anayasası'nın tüm yasaların genel olmasını gerektirdiği ve tek bir kurumu ayıran özel yasamayı yasakladığı hükmüne dayanıldı; birliğe göre Purdue, Ball State ve Indiana State gibi diğer devlet üniversitelerinin mezunları, dernekleri valiye atama önerebildiği için daha fazla söz sahibiydi. Monroe County'de görevlendirilen özel hâkim Erik Allen 11 Temmuz 2026 Cuma günü eyalet lehine karar verdi; gerekçesinde, kurulun 1820'deki kuruluşundan bu yana yalnızca bu üniversiteyi konu alan on bir ayrı yasama örneğine dayandı. Karar temyize açık. [1]

Geleneğin süresi kaynaklarda aynı biçimde anlatılmıyor: mahkeme haberi yalnızca 1891'den bu yana sürdüğünü yazıyor, yıl sayısı vermiyor; üniversitenin öğrenci gazetesi ise bunu 134 yıllık bir gelenek olarak tanımlıyor. Yapı konusunda ikisi hemfikir: değişiklikten önce altı üye vali tarafından atanıyor, üç üye mezunlarca seçiliyordu. Vali, mezunların seçtiği üç üyeyi Haziran 2025'te görevden alıp yerlerine kendi atamalarını getirdi. [1][2][3]

Mezun örgütü karşı çıktı, tasarı komisyonda bekledi

Aralık 2025'te iki Cumhuriyetçi eyalet senatörü, üç mezun seçimli koltuğu geri getirecek 110 sayılı Senato Tasarısı'nı sundu. Tasarı kurulu beş vali ataması, üç mezun seçimli üye ve valinin bir öğrenci seçim komitesinin görüşünü alarak belirleyeceği bir öğrenci üye biçimine döndürmeyi ve mezun seçimlerinin 2026'da yeniden başlamasını öngörüyordu. [3] Ocak 2026'da üniversitenin mezunlar derneğinin 24 eski başkanı tasarıya destek verdiğini açıkladı. Tasarı 9 Aralık'ta ilk okumasının ardından eğitim ve kariyer geliştirme komisyonuna havale edilmiş, haberin yayımlandığı tarihte komisyon tasarıyı henüz görüşmemişti; yasama dönemi sonundaki akıbeti bu derlemede kullanılan kaynaklardan doğrulanamadı. [2][3]

Model başka üniversitelerde sürüyor

Mezun seçimli mütevelli üyeliği tekil bir gelenek değil. Princeton Üniversitesi'nin mezun derneği sayfasına göre kurulda herhangi bir anda 10 ila 13 mezun seçimli üye bulunuyor ve seçimle gelen mezun temsili 1900'den bu yana sürüyor; üyeler dört yıllık kayan sürelerle görev yapıyor, 2026'da seçilenler 1 Temmuz 2026'da başlayıp 30 Haziran 2030'a kadar görevde kalıyor. [4] Tufts Üniversitesi'nde mezunlar en çok 10 üyeyi beş yıllık görev için seçiyor; kurum bu üyelerin kurulun yüzde 25'ini oluşturduğunu belirtiyor. [5] İki sayfa da kurulun toplam üye sayısını yazmıyor, dolayısıyla bu yazıda oransal bir karşılaştırma yapılmadı.

Asıl darboğaz: kim oy kullanıyor

Yetkinin kâğıt üzerinde durması, kullanıldığı anlamına gelmiyor. Penn State'te dokuz üye mezunlar ve eski öğrenciler tarafından seçiliyor; görev süreleri her yıl üçünün süresi dolacak biçimde kaydırılmış durumda. Üniversitenin 8 Mayıs 2026 tarihli sonuç duyurusunda oy hakkı olan kişi sayısı 767.909, kullanılan oy 17.281 (38'i posta) olarak verildi. [6] Aynı üniversitenin 3 Mayıs 2024 tarihli duyurusunda ise 732.219 seçmene karşılık 24.060 oy (58'i posta) sayılmıştı. [7] Bu iki sayı çiftinden çıkan katılım oranları yüzde 2,25 ve yüzde 3,29. Oranları kaynaklar yazmıyor; hem yüzdeler hem iki yıl arasındaki düşüş, duyurulardaki ham sayılardan bu derlemede hesaplandı. Seçme hakkı 700 binden fazla kişide, sandığa giden ise kırk kişiden biri bile değil.

Türkiye tarafı

Türkiye'de mezunların üniversite karar organlarına doğrudan üye seçtiği bir örnek arandı; bu derlemede doğrulanabilir bir kaynak bulunamadı. Vakıf yükseköğretim kurumlarının mütevelli heyet yapısını düzenleyen mevzuatın resmî metnine teknik nedenlerle erişilemediği, YÖK'ün ilgili sayfası ise üye sayısı ve seçim yöntemi hakkında bilgi içermediği için, Türkiye ile karşılaştırmalı hiçbir sayı ya da yapı iddiası bu yazıda yer almıyor. Bilinmeyen, bilinmeyen olarak bırakıldı.