Etkinlik bitti: memnuniyet anketi neyi ölçer, dönüşümü hangi defter kaydeder?

Bir mezun etkinliği sona erdiğinde geriye iki kayıt kalır: katılımcı listesi ve memnuniyet anketi. İkisi de etkinliğin kendisi hakkındadır — program, konuşmacı, tekrar katılma niyeti. Oysa etkinliği savunan cümle genellikle başka bir şey söyler: katılım gönüllülüğe, mentorluğa ya da bağışa dönüşür. Bu cümle etkinliğin niteliğine değil, katılanın sonraki davranışına ilişkindir; memnuniyet anketiyle sınanamaz. Sınanabileceği tek yer, mezun ilişkilerinin nasıl kaydedildiğidir.

Uluslararası karşılaştırmada yaygınlaşan çerçeve, katılımı dört kipe ayırır: gönüllülük, bağış, iletişim, deneyim. Ölçüt sade tanımlanmıştır: bir yıl içinde bu kiplerden en az birinde yer alan mezun sayısının, yasal olarak ulaşılabilir mezun sayısına oranı. Çerçeveyi yürüten anket 2024 döngüsünde 19 ülkeden 394 kurumun verisini topladı ve 60 milyon ulaşılabilir mezunu kapsadı [1].

Memnuniyet anketi hangi haneye yazılıyor

2022 raporunda kip içerikleri sayılırken etkinlik değerlendirme formunu doldurmak ve etkinliğe kayıt olmak iletişim kipine, etkinliğe katılım ise deneyim kipine yazılır [3]. 2023 raporu sınırı keskinleştirir: kayıt olup katılan kişi yalnızca deneyim kipinde sayılır; kayıt olup katılmayanın kaydı iletişim kipine düşer; iletişimden doğan bağış yalnızca bağış kipinde sayılır. Aynı rapor iletişim kipinin ölçütünü de yazar: kurumun gönderdiği ileti değil, mezunun eylemi sayılır [2]. Yani memnuniyet anketi, çerçevenin gözünde etkinliğin başarısının kanıtı değil, kişinin bir kez daha eyleme geçtiğinin kaydıdır.

Dönüşüm iddiasının çerçevedeki karşılığı

İddianın sınanabileceği tek hane, kiplerin kesişimidir. 2024 döngüsünde 200 kurum bu kesişim için veri verdi. Bir kipte etkin olan mezunların aynı zamanda bağış kipinde de sayılma oranı şöyle bildirildi: gönüllülükte yüzde 31,0; deneyimde yüzde 25,5; iletişimde yüzde 14,7 [1].

Ancak bu tablo bir kesişimdir, bir geçiş değil. Aynı yıl içinde iki kipte birden sayılan kişileri gösterir; hangisinin önce geldiğini, birinin diğerini doğurup doğurmadığını göstermez. Etkinlik sonrası dönüşüm iddiası ise tam olarak sıra hakkındadır.

Önce–sonra defteri neye benzerdi

Gereken şey kurum düzeyinde bir yüzde değil, kişi düzeyinde tarihli bir kayıttır: aynı mezunun etkinlik öncesi ve sonrası kip kümesi. Toplulaştırılmış oran buna elverişli değildir; üç yıl üst üste veri veren 240 kurumluk çekirdek grupta en az bir kipte etkin mezun oranı 2022'de yüzde 19,8, 2023'te 19,2, 2024'te 19,7 olarak bildirildi [1]. Tek bir etkinliğin etkisi bu bantta görünmez.

Gönüllülük ayrıca ince bir bant üzerindedir. 2024'te ulaşılabilir mezunların yüzde 1,2'si bu kipte sayıldı [1]; mezuniyet kohortlarına bakan 174 kurumluk alt örneklemde oran, mezuniyetten 0-5 yıl sonrasından 51 yıl ve fazlasına kadar yüzde 1,0-1,3 aralığında neredeyse düz kaldı — aynı aralıkta bağış kipi yüzde 2,8'den 11,0'e yükselirken [1]. İki rakam yan yana konduğunda şu çıkar: gönüllülük en seyrek kip olmasına rağmen bağışla kesişimi en yüksek kiptir. Bir etkinliğin gönüllü ürettiği iddiası tam da bu ince bantta yapılır; kaydedilmediğinde hiçbir toplu oranda iz bırakmaz.

Eksikliğin kendisi ölçülüyor

Çerçevenin dürüst tarafı, eksikliği de bir veri saymasıdır. Kurumlardan her bağış dışı kip için verilerinin eksiksizliğine ne kadar güvendiklerini bildirmeleri istenir; ölçek doğruluğu değil tamlığı sorar — 2023 raporunun ifadesiyle, doğru ama eksik veri yine eksiktir [2]. O yıl deneyim kipinde kurumların yüzde 31,2'si güvenli, 58,1'i kısmen güvenli olduğunu bildirdi; iletişim kipinde güvenli diyenler yüzde 21,3'te kaldı [2]. Sebebi de yazılıdır: etkinlik katılım kayıtları çoğu kez mezun ilişkileri biriminin dışında, spor ve sanat programlarında durur [2]. 2022 raporu sonucu açıkça söyler: herhangi bir kipte güveni düşük kurumlar genellikle daha düşük toplam katılım bildirir; güven düzeyi, oranın programdan mı veri toplama kapasitesinden mi değiştiğini anlamanın anahtarıdır [3].

Biçim, huni ve sınır

2024'te veri veren 235 kurumda mezunların yüzde 64,9'u yalnızca yüz yüze, yüzde 29,6'sı yalnızca çevrim içi etkinliklere katıldı; ikisine birden katılanlar yüzde 5,5'te kaldı ve rapor bundan mezunların bir biçimi tercih etme eğiliminde olduğu sonucunu çıkardı [1]. Aynı biçimdeki bir dizi etkinliğin aynı havuzla buluşma ihtimali buradan doğar. Bir uyarıyı çerçevenin kendisi koyar: 2023 raporu, dört kipten her birinin kendi başına değeri olduğunu, diğerlerinin yalnızca bağışa açılan bir kapı sayılmaması gerektiğini yazar [2]. Defterin amacı da budur: etkinliği bir huninin ağzı olarak kanıtlamak değil, kişinin kip kümesinin değişip değişmediğini kaydetmek. Bu amaçla kurulan puanlama modelleri bağış, gönüllülük ve etkinlik verisini beş yıllık pencerede birleştirir [4]; çıktıları, altındaki kayıt kadar sağlamdır.