Türkiye Mezunları ağı sayılarla anlatılıyor, peki sayılar hangi yılın?

Bir mezun ağının işleyip işlemediğini ölçmek göründüğü kadar kolay değil. Üye sayısı bir şey söyler, etkinlik sayısı başka bir şey; ikisi de o ağın mezunun hayatında bir karşılığı olup olmadığını doğrudan göstermez. Türkiye'nin devlet eliyle yürüttüğü uluslararası mezun ağı, bu ölçme sorununun kamuya açık bir örneğini sunuyor: sayılar var, ama pek çok yerde o sayıların hangi tarihe ait olduğu yazmıyor.

Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı (YTB) tarafından yürütülen Türkiye Mezunları programı, Türkiye'de öğrenim görmüş yabancı uyruklu mezunları hedefliyor. Programın kendi portalındaki tarife göre çalışmalar, dünyanın 169 ülkesindeki yaklaşık 150 bin Türkiye mezununa yönelik [1]. Bu, tek bir üniversitenin mezun ofisinden farklı bir yapı: ağın merkezinde bir kampüs değil, bir kamu kurumu duruyor.

Nisan 2026: Saraybosna'daki buluşma

Ağın sahadaki karşılığı büyük ölçüde buluşmalar. Bunlardan biri 25 Nisan 2026'da Saraybosna Ordu Evi'nde düzenlendi; organizasyonu Bosna Hersek Türkiye Mezunları Derneği (TÜMED) üstlendi, YTB destekledi [4]. Etkinlikte Türkiye'nin Saraybosna Büyükelçisi Emin Akseki, YTB Başkanı Abdulhadi Turus, Zenica-Doboj Kantonu Ekonomi Bakanı Samir Sibonjic ve TÜMED Başkanı Emin Bajric yer aldı. Akseki, bugüne kadar binden fazla Bosna Hersekli'nin Türkiye Bursları'ndan yararlandığını belirtti [4].

Bu tablo, mezun derneklerinin tanıdık işlevini gösteriyor: yerelde bir sivil toplum kuruluşu, arkasında destekleyen bir kurum, salonda diplomatik ve idari temsil. Buluşmanın kendisi ölçülebilir; buluşmadan sonra ne olduğu ölçülmüyor.

Ağ kendini neyle ölçüyor

Portal, programın birikimini iki başlıkla anlatıyor. Birincisi buluşma sayısı: sayfada “2013 yılından bu yana 51 ülkede 89 mezun buluşması gerçekleştirilmiştir” ifadesi yer alıyor [1]. İkincisi dernekleşme: 2022 yılı itibarıyla 30 ülkede 34 Türkiye Mezunları Derneği bulunduğu, aynı yıl derneklerin ürettiği 100'ün üzerinde projenin desteklendiği belirtiliyor [2]. Yeni dernek kurulacak ülkelerin seçiminde ülke önceliği, o ülkedeki mezun sayısı ve ikili ilişkilerin ölçüt alındığı da aynı sayfada anlatılıyor [2].

Her iki gösterge de faaliyet ölçüyor, sonuç değil. Kaç mezunun ağ üzerinden iş bulduğu, kaçının Türkiye'yle mesleki bir bağ kurduğu, derneklerin kaç aktif üyesi olduğu bu sayfalarda yer almıyor.

Sayı hangi yılın sayısı?

Asıl dikkat çekici nokta rakamların kendisinde. 18 Ocak 2022 tarihli bir haber, programı 184 ülkedeki 150 binden fazla mezun, 120 binden fazla portal üyesi, 30 ülkede 34 dernek ve 2013'ten bu yana 53 ülkede yapılan 94 buluşma üzerinden anlatıyordu [5]. Portalın bugünkü sayfaları ise 169 ülke ve 51 ülkede 89 buluşma diyor [1].

Yani 2022 tarihli bir kaynaktaki sayılar, bugün erişilebilen resmi sayfadakilerden daha büyük. Bu iki ölçümden hangisinin doğru olduğunu dışarıdan söylemek mümkün değil; sayım tanımı değişmiş, bir sayfa güncellenmemiş ya da haber metni farklı bir kaynağa dayanmış olabilir. Kesin olan şu: buluşma sayfasında herhangi bir güncelleme tarihi bulunmuyor, dernek sayısı ise açıkça 2022'ye damgalanmış durumda [1][2]. Mezun ağlarının en bilinen zaafı burada görünür hale geliyor — veri toplanıyor, ama yaşlanıyor ve yaşlandığı belli edilmiyor.

Çıktıya bakan tek bileşen

Programın buluşma sayısından farklı bir şey ölçen bileşeni akademik teşvik. YTB'nin 7 Ocak 2026 tarihli duyurusuna göre Türkiye Mezunları Akademik Teşvik Programı'nın 2026 birinci dönem başvuruları o gün açıldı ve 30 Haziran 2026'da kapandı [3]. Program, son bir yıl içinde SSCI, SCIE, ESCI veya AHCI indekslerindeki dergilerde yayımlanan makaleleri destekliyor; ödeme üst sınırı 500 ABD doları, 100 doların altındaki tutarlar ödenmiyor. Miktar; derginin etki faktörü, yazar sayısı ve indeks türüne göre hesaplanıyor. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları ile vatandaşlığını kaybetmiş olanlar başvuramıyor, başvuru için portal üyeliği ön koşul [3].

Burada ödüllendirilen şey bir katılım değil, üretilmiş bir çıktı. Ancak duyuru, kaç başvuru alındığını veya kaç ödeme yapıldığını bildirmiyor; dolayısıyla programın ölçeği hakkında bu kaynaktan bir şey söylenemez.