Mentorluk ne kadar sürüyor, nasıl bitiyor? Programların en az yazdığı iki satır

Mentorluğun en az konuşulan değişkeni: takvim

Mezun mentorluğu tartışmalarında genellikle iki soru sorulur: yeterince gönüllü var mı, eşleştirme doğru yapılıyor mu. Üçüncü soru daha az sorulur: bu ilişki ne kadar sürecek, ne zaman ve nasıl bitecek? Süre, program duyurularında çoğu zaman tek satırla geçilir; bitiş ise çoğu zaman hiç geçmez.

Türkiye'de yazılı süre: üç program, üç ayrı takvim

Türkiye'deki üniversite programlarında süre taahhüdü yazılı, ama ortak bir standart yok. ODTÜ Kariyer Planlama Merkezi'nin mezun-öğrenci programı, katılımcıdan altı ay boyunca ayda bir mentorluk görüşmesi yapmasını ve bu görüşmelere hazırlanmak için zaman ayırmasını istiyor [1]. İstanbul Kültür Üniversitesi'nin mezun mentorluğunda program süresi 5-8 ay olarak, mentordan beklenen katkı ise ayda en az 2-3 saat görüşme olarak yazılmış [2]. İstanbul Esenyurt Üniversitesi'nin mezun mentorluk sayfasında ise eşleştirmenin ardından en az üç ay sürecek görüşmeler için iletişim kurulduğu belirtiliyor; sık sorulan sorular bölümü ayda en az bir görüşme öneriyor [3].

Üç program, üç ayrı takvim: üç aylık taban, altı ay, sekiz aya kadar uzayan döngü. Hiçbiri yanlış değil. Ama aynı ülkede bir mezunun kendini mentorluğa verirken üstlendiği yük, hangi kapıdan girdiğine göre iki katından fazla değişiyor. Beklenti yazılı olduğu sürece bu bir sorun değil; yazılı olmadığında taraflar birbirinden farklı şeyler bekleyerek başlıyor.

Asıl kırılma: ilişki takvimden önce bitiyor

Mentorluk yazınının en tekrar eden bulgularından biri, eşleşmelerin ilan edilen süreyi tamamlamadan kopması. Almanya'da yürütülen iki mentorluk programını inceleyen 2025 tarihli hakemli bir çalışmada, en az bir yıllık birebir ilişki öngören çevrim içi programın 98 mentorundan 22'si (%22), üç yıl boyunca aynı öğrenciye eşlik eden okul temelli programın 60 mentorundan 22'si (%37) ilişkiyi pandemi döneminde erken kapattığını bildirdi [4]. Bu iki programın da mentileri okul çağında; okul temelli programın mentorları da mezun gönüllüler değil, rol için eğitilmiş öğretmenler. Oranlar üstelik olağanüstü bir dönemi ölçüyor. Yine de erken kapanışın istisna değil, yönetilmesi gereken bir olasılık olduğunu gösteriyorlar.

ABD'de birkaç yüz eşleşmeyi inceleyen STAR araştırmasında eşleşmelerin %30'u öngörülen ilk süreden önce kapanmıştı; bunların üçte biri ani biçimde, uyarı olmadan sona ermişti [5]. Daha eski bir derleme de topluluk temelli programlarda eşleşmelerin beşte birinin altı ayı doldurmadan bittiğini, yalnızca %45'inin hedeflenen on iki ayı tamamladığını aktarıyor; okul temelli bir etki çalışmasında ortalama eşleşme uzunluğu beş ayın biraz üzerindeydi, öğrencilerin yaklaşık %10'u yıl içinde yeniden eşleştirilmişti ve yalnızca %18'i üç yarıyıl boyunca aynı mentorla görüşmüştü [6].

Bitiş bir olay mı, yoksa sessizlik mi?

İkinci mesele bitişin kendisi. STAR verilerinde gençlerin yalnızca %26'sı mentoruyla kolaylaştırılmış, yüz yüze bir kapanış yaşamış; %52'si ise eşleşmeyi bitirmek için hiçbir temas kurulmadığını bildirmişti [5]. Yani ilişkilerin yarısı bir vedayla değil, sessizlikle bitmiş. Alan standartları bu yüzden kapanışı ayrı bir aşama sayıyor: kapanış görüşmesi, deneyimin değerlendirilmesi, sonrası için temas planı ve gerektiğinde yeniden eşleştirme kuralları [5].

İncelediğimiz üç Türk üniversitesi sayfasında süre ve görüşme sıklığı yazılıyken, döngü bittiğinde ne olduğu, eşleşme yürümezse nasıl bir yol izleneceği ve ilişkinin resmî program sonrasında sürüp sürmediğinin takip edilip edilmediği bu sayfalarda anlatılmıyor [1][2][3]. Bu, programların böyle bir uygulaması olmadığı anlamına gelmez; kamuya açık metinden doğrulanamadığı anlamına gelir. Türkiye'deki mezun mentorluğu programlarının bırakma oranlarına dair yayımlanmış bir sayı da bu kaynaklardan doğrulanamadı.

Mezun ofisi için dört soru

• Süre ve beklenen görüşme sayısı, başvuru sayfasında rakamla yazılı mı?
• Kaç eşleşme bu süreyi tamamlamadan kopuyor; bu sayı tutuluyor mu?
• Eşleşme yürümediğinde yeniden eşleştirme yolu tanımlı mı, yoksa taraflar sessizce mi düşüyor?
• Döngü bittiğinde bir kapanış adımı var mı; ilişki devam ediyorsa bunu kim ölçüyor?

Bu dört sorunun cevabı, gönüllü sayısından daha ucuza elde edilir ve programın gerçek çıktısı hakkında daha çok şey söyler.