Bir mentor, birkaç öğrenci: Grup formatı erişimi büyütüyor, ilişkinin derinliğini kim ölçüyor?

Mezun mentorluğu duyurularında en sık görülen kurgu bire bir eşleşmedir: Bir mezun ile bir öğrenci belli bir süre birlikte çalışır. Aynı duyuruların bir kısmında ise grup oturumları, masalar arasında dönülen "speed mentoring" akşamları ya da akran mentorluğu da yer alıyor. Bu formatlar daha çok öğrenciye ulaşıyor. İlişkinin derinliğinden ne kadar ödün verildiği ise programların yayımladığı bilgilerden çoğu zaman anlaşılmıyor.

Duyurular formatı nasıl tarif ediyor

İTÜ MDK'nin sayfasında tanıtılan İTÜMD Grup Mentorluğu 2025-2026 programında, farklı fakültelerden öğrencilerden oluşan bir grup deneyimli mentorlarla birlikte çalışıyordu [4]. Program Şubat-Mayıs döneminde, ayda bir yapılan dört oturumdan oluşuyordu. Sayfaya göre dört oturumun en az üçüne katılan öğrenci sertifika alıyordu. Programın hedef kitlesi olarak özellikle derneğin öğrenci mentorluğu programına başvurup eğitimleri aldığı hâlde kendisine mentor ataması yapılmayan öğrenciler gösteriliyor [4]. Grubun kaç kişiden oluştuğu sayfada yazmıyor.

Bire bir kurguyu anlatan sayfalar ise ilişkinin sıklığını ve nasıl kayda geçtiğini daha ayrıntılı tanımlıyor. Biruni Üniversitesi'nin "Mentorluk ve Akran Mentorluğu" başlıklı sayfası şunları öngörüyor: Mentor, eğitim-öğretim yılı boyunca mentisiyle ayda en az bir kez görüşür, her görüşme için bir değerlendirme formu doldurur ve her yarıyıl sonunda faaliyet raporu hazırlar [5]. İstanbul Kültür Üniversitesi'nin mezun mentorluğu sayfası 5-8 aylık bir süre, ayda en az 2-3 saatlik görüşme ve danışmanların elle yaptığı eşleştirmeden söz ediyor. Aynı sayfada katılımcı sayısı "sınırsız" olarak belirtiliyor [6].

Tek akşamlık formatlar

ABD'deki örneklerde ölçek daha belirgin. Georgia Üniversitesi'nin haberine göre ceza adaleti programı 18 Kasım 2025'te bir etkinlik düzenledi. Etkinlikte 50'yi aşkın öğrenci dokuz mentor masası arasında döndü ve her masada yaklaşık yedi dakika geçirdi [7]. Haberde bir sonuç olarak yalnızca program yöneticisinin şu gözlemi yer alıyor: Öğrenciler sık sık burada tanıştıkları kurumlara sonradan staj başvurusu yapıyor. Bunun kaç öğrenci için gerçekleştiğine dair bir sayı verilmiyor [7]. Maryland Üniversitesi İletişim Bölümü'nün haberi ise 25 öğrenci ile 24 mezun mentorun katıldığı 4 Mart 2026 tarihli bir akşamı anlatıyor. Haber etkinliği başarılı olarak nitelendiriyor, ancak herhangi bir izleme verisi paylaşmıyor [8].

İki örnekte de format katılım sayısıyla anlatılıyor. Katılımdan sonra ne olduğu, yani kısa bir görüşmenin kalıcı bir ilişkiye dönüşüp dönüşmediği, bu haberlerin kapsamı dışında kalıyor.

Araştırma ne söylüyor

Laura Gehreke, Hannes Schilling ve Simone Kauffeld'in 2024'te Review of Education dergisinde yayımlanan sistematik derlemesi, üniversiteye giriş dönemindeki akran mentorluğunun etkisini inceliyor [2]. ERIC'teki özete göre derlemeye giren programlarda hem bireysel hem grup temelli akran mentorluğu kullanılmış. Ancak iki formatı birbirinden ayıran sonuçlar saptanamamış. Aynı özet, dijital akran mentorluğunun etkili bulunduğunu, fakat öğrencilerin yüz yüze formata göre daha düşük sosyal destek bildirdiğini de aktarıyor [2]. Yani mevcut kanıt, grup formatının daha zayıf ya da daha güçlü olduğunu göstermiyor. İki formatı ayırt edecek veri henüz yok.

Gençlik mentorluğu alanında grup formatı üzerine daha fazla çalışma var, ancak bunların bulguları üniversite bağlamına doğrudan taşınamaz. Chronicle of Evidence-Based Mentoring'in özetine göre Joseph ve Kuperminc'in 2021 tarihli çalışması, bir grup mentorluğu programındaki 239 dokuzuncu sınıf öğrencisini inceledi. Çalışma, devamsızlık ve uzaklaştırma geçmişi olan gençleri aynı grupta toplamanın olumsuz sonuç riskini kendiliğinden artırmadığını buldu [3]. Aynı yazıya göre grup mentorluğu literatürünü tarayan bir sistematik derleme, akranların birbirini olumsuz etkilemesine ("peer contagion") 129 makalenin yalnızca birinde rastlamış [3].

Aynı yayında Jean Rhodes'un 13 Nisan 2025 tarihli yazısı ise formatın hangi gerekçeyle seçildiğine odaklanıyor [1]. Rhodes, grup formatının kapasite sıkıntısını aşmanın kestirme yolu olarak görülmemesi gerektiğini savunuyor. Özenle kurgulanmadığında bu formatın, bireysel mentorluğun etkili yanlarını daha az sunan bir sürüme dönüşebileceği uyarısında bulunuyor. Önerdiği modelde içeriği eğitimli personel yürütüyor, mentorlar ise en fazla 1'e 4 oranındaki küçük ve istikrarlı gruplara eşlik ediyor [1]. Bu yazı bir derleme değil, uzman görüşüdür.

Karşılaştırma için hangi bilgiler gerekir

Kaynaklar birlikte okunduğunda, bir programın grup formatını değerlendirebilmek için duyurularda çoğunlukla eksik kalan şu bilgilere ihtiyaç duyulduğu görülüyor:

• Grup büyüklüğü ve mentor başına düşen öğrenci sayısı: İncelenen Türkçe grup mentorluğu sayfasında bu bilgi yok [4].
• Formatın gerekçesi: Grup formatının bilinçli bir tasarım tercihi mi, yoksa eşleşemeyen öğrenciler için bir yedek seçenek mi olduğu belirtilmeli [1][4].
• Katılım sonrası izleme: Tek akşamlık etkinlik haberlerinde katılımcı sayısı var, sonraki temaslara ilişkin veri yok [7][8].
• Formatlar arası karşılaştırma: Bireysel ve grup katılımcılarının aynı çıktı ölçütüyle kıyaslanması gerekiyor. Akran mentorluğu derlemesi, bu karşılaştırmanın literatürde henüz yapılamadığını gösteriyor [2].