Mezun buluşmasının fotoğrafı: kayıt kolay, izin nerede yazılı?

Etkinliğin en sessiz kalemi

Bir mezun buluşmasının geriye kalan en somut çıktısı çoğu zaman fotoğraf ve video oluyor: salon çekimi, sahne görüntüsü, sosyal medyada paylaşılan kareler. Bu görüntüler tanınabilir kişileri içerdiği ölçüde kişisel veri işleme sayılıyor ve düzenleyicinin bir hukuki dayanak göstermesi gerekiyor. Dolayısıyla asıl soru "çekim yapılabilir mi" değil; hangi dayanakla yapıldığı, katılımcının bunu nereden okuyacağı ve istemeyenin ne yapacağı sorusudur. Bu üçünün ne kadarının duyuruya yazıldığı, kurumdan kuruma belirgin biçimde değişiyor.

Avrupa örneğinde iki katmanlı çözüm

İrlanda Veri Koruma Komisyonu, halka açık büyük etkinliklerde veri sorumlularının meşru menfaat dayanağına başvurabileceğini belirtiyor. Bunun yanında yazılı bildirimi tavsiye ediyor: çekim yapılacağını, amacını ve görüntünün nerede kullanılacağını anlatan duyuruların katılımcıların görebileceği biçimde asılmasının uygun olduğunu söylüyor. Küçük etkinliklerde ise yazılı form ya da rızayı görünür kılan yöntemler (örneğin renk kodlu yaka kartları) öneriliyor [1].

Bu yaklaşımın uygulamaya dökülmüş bir örneği, University of Staffordshire'ın mezuniyet törenleri için yayımladığı çekim protokolü. Kurum törenleri kaydettiğini, canlı yayınladığını ve fotoğrafladığını; amacının hem mezunlara anı kaydı sunmak hem de kurumu tanıtmak olduğunu; çekimin salonun geniş açılı görüntülerini de kapsadığını yazıyor. Dayanak olarak açık rızayı değil, İngiltere GDPR'ının 6(1)(f) maddesindeki meşru menfaati gösteriyor. Çekilmek istemeyen kişi için iki somut yol tarif ediliyor: belirtilen kurumsal e-posta adresine yazmak ya da tören günü çekim ekibine kendini tanıtmak. Yayımlanmış görüntünün kaldırılması taleplerinin ise vaka bazında değerlendirileceği söyleniyor; bir süre taahhüdü verilmiyor [5].

Türkiye'de yerleşik yol: kanal kanal ayrılmış rıza

Türkiye'de Kişisel Verileri Koruma Kurulu'nun 9 Haziran 2021 tarihli 2021/572 sayılı kararı, etkinlik görüntüleri için fiilen izlenen yolu gösteriyor. Karara konu okul, etkinliklerde fotoğraf ve video çekildiğini anlatan bir metinle birlikte iki seçenekli, veli imzalı bir izin formu kullanmış; Kurul bu açık rızayı geçerli saymış ve idari para cezası uygulamamış. Buna karşılık formun yeterince belirli olmadığını değerlendirerek, basılı yayın, internet sitesi ve sosyal medya gibi her yayın kanalı için ayrı seçenek sunulacak biçimde yenilenmesini istemiş. Kararda ayrıca açık rızanın geri alınabileceği ve bu geri almanın ileriye dönük sonuç doğuracağı; öğrencilik ilişkisinin sona erdiği durumda ise ilgili kişinin görüntüsünün ayrılabilir olup olmadığının veri sorumlusunca değerlendirilerek buzlanmasının (bulanıklaştırılmasının) ya da imha edilmesinin istendiği görülüyor [2].

Dayanaksız yayının sonucunu gösteren karar ise 30 Eylül 2021 tarihli 2021/989 sayılı karar. Kurul, haberi kendi kadrosuyla üreten internet sitesini içerik sağlayıcı ve veri sorumlusu saymış; basın istisnasının uygulanabilmesi için aranan kamu yararı, gerçeklik ve ölçülülük ölçütlerinin karşılanmadığını tespit ederek veri güvenliği yükümlülüğünün ihlali nedeniyle idari para cezasına hükmetmiş [3].

Duyuruda yazan ile yazmayan

Kurumsal duyuruların her zaman bu soruyu yanıtlamadığını gösteren bir örnek de var. Ankara Üniversitesi Yazılım Mühendisliği Bölümü'nün 2 Temmuz 2026 tarihli duyurusu, mezuniyet törenlerinde profesyonel fotoğraf ve video çekimlerinin yalnızca üniversitenin görevlendirdiği ekip tarafından yapılacağını; fakülte, bölüm ve öğrenci topluluklarının ayrıca firma veya ekip görevlendiremeyeceğini; görevli ekip dışında profesyonel ekipmanla ticari amaçlı çekim yapılamayacağını bildiriyor. Gerekçe olarak tören düzeni ve görsel bütünlük gösteriliyor [4]. Metin, çekimi kimin yapacağını ayrıntılı biçimde düzenliyor; katılımcının görüntüsünün hangi mecrada yayımlanacağını, dayanağını ve itiraz yolunu ise düzenlemiyor. İki soru birbirine benziyor, ama biri organizasyon, diğeri veri koruma sorusu.

Ölçülebilir olan ne

Bir mezun etkinliği duyurusunun bu başlıkta ne kadar şeffaf olduğu, dört maddeyle dışarıdan ölçülebilir:

• Çekim ve canlı yayın yapılacağı duyuruda yazıyor mu, yoksa yalnız salonda mı bildiriliyor?
• Görüntünün hangi mecralarda kullanılacağı kanal kanal ayrılmış mı [2]?
• Çekilmek istemeyen için adı konmuş bir yol var mı: muhatap, yöntem, alternatif oturma alanı [1][5]?
• Yayımlanmış görüntünün kaldırılması talebinin nasıl işleyeceği yazılı mı [5]?

Bu dört maddenin tamamı bir duyuruya sığacak kadar kısa. Yokluğu ise genellikle bir tercih değil, hiç sorulmamış bir sorunun izi oluyor.