Mezun sayısının paydası: bir oranın altındaki kümeyi kim tanımlıyor?

Mezunlara dair açıklanan hemen her sayı bir kesirdir: istihdam oranı, bağış oranı, tamamlama oranı. Tartışma çoğunlukla payın üzerinde döner. Oysa oranı asıl belirleyen, çoğu zaman sessizce geçilen paydadır: “mezun” kümesi kurulurken kimler içeri alınmış, kimler dışarıda bırakılmıştır? Aynı kurumları aynı giriş yılı için ölçen iki resmî gösterge, yalnızca payda tanımı farklı olduğu için birbirinden çok uzak büyüklüklerle çalışabiliyor.

Aynı yıl, aynı kurumlar, iki ayrı payda

ABD’nin ulusal yükseköğretim veri sistemi IPEDS’te tamamlama tek bir göstergeyle değil, ayrı bileşenlerle ölçülür. Mezuniyet Oranları (Graduation Rates) bileşeni yalnızca tam zamanlı ve yükseköğretime ilk kez giren, diploma ya da sertifika hedefleyen lisans öğrencilerini izler. Sonuç Ölçütleri (Outcome Measures) bileşeni ise diploma/sertifika hedefleyen tüm giren lisans öğrencilerini kapsar; yarı zamanlılar ve başka kurumdan gelen yatay geçişliler de paydadadır [1].

Fark, oranlardan önce büyüklüklerde görülür. 2012-13 giriş kohortunda klasik mezuniyet oranı paydası dört yıllık kurumlarda yaklaşık 1,7 milyon, iki yıllık kurumlarda 884 bin öğrenciydi; aynı kohort için Sonuç Ölçütleri bileşeni yaklaşık 8 milyon öğrenci raporladı ve bunların yaklaşık üçte biri (%34) tam zamanlı-ilk kez kategorisindeydi [1]. Kurum türüne inildiğinde dört yıllık kurumlarda giren öğrencilerin yaklaşık %43-44’ü bu kategorideyken, iki yıllık kurumlarda pay belirgin biçimde daha düşüktür [3].

Yani “geleneksel öğrenci” çoğu yerde azınlıktadır; klasik mezuniyet oranının paydası ise tam olarak o azınlıktan oluşur.

Pencere değişince oran da değişir

İkinci belirsizlik süredir. Mezuniyet Oranları bileşeni tamamlamayı normal sürenin %100’ü ve %150’si içinde ölçer; ayrı bir bileşen aynı kohortu normal sürenin %200’üne kadar izler. Sonuç Ölçütleri ise girişten 4, 6 ve 8 yıl sonra elde edilen en yüksek dereceyi kaydeder [1]. Aynı öğrenci kümesi için üç ayrı pencere, üç ayrı orandır. Penceresi yazılmamış bir tamamlama oranı, eksik künyeli bir sayıdır.

Kurum değiştiren öğrenci kimin paydasında kalır

Kurum bazlı ölçümde öğrenci, giriş yaptığı kurumun paydasına yazılır; payına ise ancak mezuniyetini orada tamamlarsa geçer. Ulusal bir ölçüm değerlendirmesi, iki yıllık kurumlarda başlayan öğrenciler için başlanan kurumdaki tamamlamanın %21,5 göründüğünü, başka bir kurumda 3-6 yıl içinde derece alanların ise ek olarak yaklaşık %14 olduğunu aktarır [4]. Aynı metin, paydayı ilk kez ve tam zamanlı girenlerle sınırlamanın, çok sayıda yarı zamanlı ve yatay geçişli öğrenci alan kurumlarda giren öğrencilerin ancak küçük bir bölümünü temsil edebileceğini belirtir [4].

Alternatif yaklaşım paydayı kurumdan çıkarıp sisteme taşır: öğrenci nerede başlarsa başlasın, herhangi bir kurumda aldığı derece sayılır ve altı ile sekiz yıllık pencerelerde raporlanır [5]. Bu ölçüm daha kapsayıcıdır, ama artık bir kurumun değil bir sistemin sonucunu anlatır. İkisi aynı cümlede yan yana konulamaz.

Paydadan düşülenler

Payda kurulurken bazı öğrenciler kurallı biçimde dışarı çıkarılır. IPEDS’te izin verilen çıkarmalar sınırlı ve yazılıdır: vefat, kalıcı engel, askerî görevlendirme, resmî dinî görev ya da federal bir dış yardım kuruluşunda hizmet [2]. Bunun dışındaki kayıplar paydada kalır — yani ayrılan öğrenci oranı düşürür, listeden silinmez.

Bir ayrıntı daha var: öğrencinin durumu (tam zamanlı mı yarı zamanlı mı, ilk kez mi değil mi) giriş dönemine göre atanır ve izleme boyunca korunur [2]. Sonradan tam zamanlıya geçen bir öğrenci, paydadaki etiketini değiştirmez.

“Mezun” bir kişi mi, bir tamamlama mı

Uluslararası veri toplamada mezun, referans öğretim yılı içinde bir eğitim programını başarıyla tamamlamış kişi olarak tanımlanır; ülkeler veriyi takvim yılına ya da ulusal olarak tanımlanmış öğretim yılına göre gönderebilir [6]. Tanımın çıpası bir yıl içinde tamamlanan programdır. Bu yazı için açılabilen kaynaklarda çift anadal ya da çift diploma sahibi bir kişinin nasıl tekilleştirildiğine dair açık bir kural bulunamadı; bu nedenle burada bir iddia kurulmuyor.

Bir oranı okurken paydanın künyesi

1. Kimler sayıldı: yalnızca tam zamanlı ve ilk kez girenler mi, yarı zamanlılar ve yatay geçişliler de mi?
2. Hangi pencere: normal süre mi, %150 mi, %200 mü, sekiz yıl mı?
3. Tamamlama nerede sayılıyor: yalnız başlanan kurumda mı, herhangi bir kurumda mı?
4. Kimler paydadan çıkarıldı ve bu çıkarmalar yazılı mı?

Bu dördüne cevap vermeyen bir oran yanlış olmak zorunda değildir; sadece hangi soruya cevap verdiği belirsizdir. Bir mezun ofisinin kendi sayısını açıklarken paydanın künyesini de yazması, oranı küçültme riski taşısa bile onu karşılaştırılabilir kılan şeydir.