Mezun mentorluğunda darboğaz nerede: gönüllü sayısı mı, eşleştirme mi?

Mezun mentorluğu, mezun ilişkileri birimlerinin en görünür ürünlerinden biri hâline geldi. Daha az konuşulan soru şu: bu programların önündeki asıl kısıt gönüllü mezun sayısı mı, yoksa gönüllüyle öğrenciyi buluşturan kanalın darlığı mı? Doğrulanabilen kaynaklar tek bir cevap vermiyor, ama soruyu somutlaştırmaya yetiyor.

Gönüllü mezun var, kanal dar

RNL'nin 2025 Ulusal Mezun Anketi, 21 kurumdan 51 bin mezunun yanıtına dayanıyor. Rapora göre mezunların %58'i zamanını gönüllü olarak veriyor, %77'si bir yere bağış yapıyor. Ancak gönüllülük yapanların yalnızca %26'sı bunu mezun olduğu kurumda yapmış: %9'u son bir yılda, %17'si daha önce bir noktada [1].

Ankete bu yıl eklenen açık uçlu bir soruya 10 binden fazla mezun yanıt vermiş. Rapor, tekrar eden temaları şöyle sıralıyor: katkı vermeye istekli olup hangi olanakların bulunduğunu bilmemek; sürekli taahhüt yerine esnek ve dönemsel katkıyı tercih etmek; özellikle ailesinde ilk kez üniversite okuyan öğrencilere mentorluk ve kariyer paneli biçimlerine ilgi duymak [1]. Aynı raporda, kendi kurumunda gönüllü olan mezunların %36'sı kuruma kendini çok bağlı hissettiğini bildiriyor; hiç gönüllü olmayanlarda bu oran %5 [1]. Bu bir nedensellik kanıtı değil, ama bağlılığın izinin yalnızca bağış kayıtlarında aranmasının eksik kalacağını gösteriyor.

İki program, iki farklı taahhüt tasarımı

ODTÜ Kariyer Planlama Merkezi'nin programında mentorlar, iş hayatında deneyim kazanmış ODTÜ mezunları; menti olabilmek için üçüncü ya da dördüncü sınıf öğrencisi olmak gerekiyor. Program altı ay sürüyor ve katılımcılardan ayda bir görüşme ile bu görüşmelere hazırlık bekleniyor. Sayfada sonraki başvuru dönemi için tarih verilmiyor [3].

Trinity College'ın Connect programı ise dört haftalık ve sektör temelli. Kurumun duyurusuna göre 2026 baharında 140 mezun mentor olarak gönüllü oldu; eşleştirme kariyer hedefleri, mesleki ilgi alanları, beceriler ve tercih edilen konum üzerinden yapıldı. Program ilk kez 2020'de, salgın dönemindeki iş piyasası koşullarında yeni mezunları desteklemek için kurulmuştu [4]. Süre farkı önemsiz değil: anket yanıtlarındaki dönemsel katkı eğilimi, kısa taahhütlü formatların gönüllü havuzunu neden daha kolay doldurabildiğine dair makul bir açıklama sunuyor [1][4].

Etkiye dair kanıt ne kadar sağlam

Hakemli literatürde ölçüm hâlâ dar bir zeminde duruyor. Journal of Engineering Education Transformations dergisinin Ocak 2025 özel sayısında yayımlanan bir vaka çalışması, Hindistan'ın Jammu kentindeki bir teknik yükseköğretim kurumunda bir yıllık mezun mentorluk programını inceliyor: 56 öğrenci menti ve 10 mezun mentor; görüşmeler çevrim içi yürütülmüş ve sıklığı genellikle ayda bir ya da iki ayda bir olarak tarif edilmiş. Çalışmada mezun mentorluğu ile öğrenci memnuniyeti arasında 0,554, öğrenci katılımı arasında 0,667 düzeyinde korelasyon bildiriliyor. Regresyonda memnuniyet için düzeltilmiş R kare 0,465, yani %46,5 olarak veriliyor; katılım için ise mentorluğun etkisi %53,8 diye aktarılıyor [2].

Yazarlar ölçek sorununu da açıkça yazıyor ve mentorluğu geniş ölçekte yürütmeyi iki nedenle uygulanabilir bulmuyorlar: yeterli sayıda istekli mezun mentor bulmanın güçlüğü ve çok sayıda mentor-menti eşleşmesini izlemenin zorluğu. Bu yüzden programın, sürdürülebilir mentorluktan en çok yararlanabilecek küçük bir öğrenci kümesiyle kurulmasını öneriyorlar [2]. Bu sayılar tek bir kuruma, küçük bir örnekleme ve büyük ölçüde katılımcı beyanına dayanıyor; karşılaştırma grubu yok. Bulgular mentorluk memnuniyeti şu oranda artırır biçimine çevrilemez; olsa olsa yapılandırılmış bir programın kendi katılımcılarında ölçülen ilişkiyi gösterir.

Buluşma bir temas noktasıdır, program değildir

Türkiye'de mezunla temasın en yaygın biçimi hâlâ yıllık buluşma. Kütahya Dumlupınar Üniversitesi Kariyer ve Mezun Merkezi, dördüncü mezun buluşmasını 16 Mayıs 2026'da düzenledi; programda açılış, geleneksel mezun pilavı, toplu fotoğraf, kampüs gezisi ve derslik ziyaretleri yer aldı; meslek yüksekokullarının buluşmaları aynı gün kendi ilçelerinde yapıldı [5]. Böyle bir gün gönüllü havuzunu görünür kılmak için elverişli bir andır; ancak anket yanıtlarının işaret ettiği asıl ihtiyaç, buluşmanın kendisinden değil onun ardından kurulan kayıt ve eşleştirme düzeninden doğar [1][5].

Eldeki kaynaklardan üç ölçülü çıkarım yapılabilir:

• ABD verisinde havuz ile kayıtlı eşleşme arasında belirgin bir açık var [1]. Ancak Jammu çalışmasının yazarları kendi bağlamlarında yeterli sayıda istekli mezun bulmayı da bir güçlük sayıyor [2]; gönüllü arzının her kurumda bol olduğu varsayılamaz.
• Programların ölçülen etkisine dair elimizdeki kanıt küçük ve tek kurumlu çalışmalardan ibaret [2].
• Kısa vadede yapılabilecek şey iddiayı büyütmek değil, kaydı ve eşleştirmeyi görünür kılmak; uzun vadede ise kurumların kendi programlarının etkisini karşılaştırılabilir biçimde ölçmesi [1][3][4].