Süreklilik fonu mu, burs fonu mu? Mezun kaynağının iki yolu

Üniversitelerin mezunlarından gelen kaynağı nasıl kullandığı sorusu Türkiye'de uzun süre tek bir cevaba sıkışmıştı: bağış toplanır, burs dağıtılır, hesap yıl sonunda kapanır. Kasım 2025'in son günlerinde tanıtılan ODTÜ 70. Yıl Girişim Sermayesi Yatırım Fonu (ODTÜ70), bu cevabın yanına ikinci bir seçenek koydu. Anaparayı harcamak yerine yatırıma dönüştüren ve elde edilen gelirin bir bölümünü üniversiteye aktaran bu yapı, uluslararası literatürde süreklilik ya da bağış sermayesi fonu (endowment) adıyla anılıyor.

Yetmiş milyon dolar, henüz toplanmış bir kasa değil

Fon, Türkiye İş Bankası iştiraki Maxis Girişim Sermayesi Portföy Yönetimi yöneticiliğinde kuruldu ve bir üniversite bünyesinde kurulan ilk süreklilik fonu olarak duyuruldu [1][2]. İlk aşama hedefi 70 milyon dolar; duyuruda bunun ardından 100 milyon dolarlık bir yapıya ulaşma, 2035'te hacmi büyütme ve üniversitenin 100. yılında 1 milyar dolarlık bir fona erişme hedefi anlatıldı [1][3]. Portföyün yüzde 70'inin ODTÜ ekosisteminden çıkan girişimlere, yüzde 30'unun stratejik fırsatlara ayrılması planlanıyor. Öncelikli alanlar yapay zekâ, ileri malzemeler, biyoteknoloji, sağlık teknolojileri, savunma, mobilite ve iklim teknolojileri olarak sıralandı [1][2].

Mezun tarafını asıl ilgilendiren mekanizma ise gelir paylaşımında: yatırım gelirlerinin yüzde 20'sinin doğrudan ODTÜ Geliştirme Vakfı'na aktarılacağı belirtildi [1][2][3]. Yani mezunların kurduğu şirketlerin büyümesinden doğan getirinin bir bölümü, ayrıca bir bağış çağrısı yapılmadan üniversiteye dönüyor. İş Bankası Genel Müdürü Hakan Aran, bankanın fonda biriken büyüklüğün yüzde 10'u oranında katkı vereceğini söyledi; ODTÜ Rektörü Prof. Dr. Ahmet Yozgatlıgil ise modelin Türkiye'de ilk kez uygulandığını vurguladı [2][3]. Altı çizilmesi gereken nokta şu: bu rakamlar bugün toplanmış bir sermayeyi değil, ilan edilmiş bir hedefi tarif ediyor.

Modelin dayanağı olarak mezunların girişim karnesi

Tanıtımda modelin gerekçesi mezun istatistikleriyle kuruldu. Türkiye'deki girişim çıkışlarının yüzde 11'inin ODTÜ mezunlarınca gerçekleştirildiği, en yüksek yatırımı alan ilk 100 girişimin yüzde 17'sinde ODTÜ'lü kurucu bulunduğu ve 2024'te gerçekleşen 524 yatırımın 50'sinin ODTÜ mezunlarına ait olduğu aktarıldı [1][2][3]. Bu veriler fonun kendi tanıtım iletişiminden geliyor; hesaplama yöntemi, hangi veri tabanının kullanıldığı ve bağımsız bir doğrulama yapılıp yapılmadığı paylaşılmadı.

Eski kanal kapanmıyor: dernek burs fonları

Süreklilik fonu tartışılırken mezun kaynağının klasik kanalı çalışmaya devam ediyor. ODTÜ Mezunları Derneği'nin üye ve gönüllü bağışlarıyla oluşan burs fonu, 2025-2026 döneminde 501 öğrenciye ulaştı: 239 tam burs, 240 yarım burs, 6 tam ve 16 yarım yardım. Bir önceki dönemde bu toplam 417'ydi. Burslar ekim-haziran arasında dokuz ay ödeniyor; 2025-2026 için tam burs aylık 4.000, yarım burs 2.250 lira olarak açıklandı [4].

Galatasaray Üniversitesi Mezunlar Derneği de aynı dönem için 41 öğrenciye aylık 4.500 lira tam burs, 51 öğrenciye 2.800 lira yarım burs, 8 öğrenciye aylık 21.000 lira barınma desteği ve 200 öğrenciye aylık 1.400 lira yemek desteği duyurdu. Toplamda yaklaşık 300 öğrenci için 7,5 milyon liralık bir kaynak hedefleniyor. Derneğin aktardığına göre bursiyerler, ilerideki imkânları ölçüsünde fona katkı vermeye dönük, bağlayıcı olmayan bir taahhüt imzalıyor [5].

İki modelin ayrıldığı yer: zaman

Bu iki kanalın farkı büyüklükten çok zamanlamada. Dernek burs fonu topladığı parayı çoğunlukla aynı öğretim yılı içinde dağıtır; kaynağın sürekliliği her yıl yeniden bağış toplamaya bağlıdır. Süreklilik fonunda ise hedeflenen şey anaparanın korunması, harcamanın yalnızca getiriden yapılmasıdır. Birincisi bugünün öğrencisine doğrudan ve ölçülebilir bir destek verir; ikincisi ancak yatırımlar getiri ürettiğinde ve bu getiri düzenli aktarıldığında anlam kazanır.

Dolayısıyla ODTÜ70'in mezun finansmanı açısından ne ifade ettiği, bugünkü duyuru metinlerinden değil, önümüzdeki yıllarda açıklanacak toplanan sermaye, yapılan yatırım ve vakfa aktarılan tutar rakamlarından okunacak. Şimdilik elimizde bir hedef ve bir yöntem tarifi var; sonuç verisi yok.