Vasiyetle gelen bağış: en hızlı büyüyen kalem, en geç nakde dönen para

Mezun bağışı tartışmalarında genellikle kampanyalar, bağış günleri ve büyük tekil hediyeler konuşulur. Oysa 23 Haziran 2026'da yayımlanan Giving USA 2026 raporunun 2025 verilerinde en dikkat çekici hareket, çok daha sessiz bir kalemde gerçekleşti: vasiyet yoluyla yapılan bağışlar. Bu kalem 2025'te 62,19 milyar dolara ulaştı; artış cari fiyatlarla yüzde 19,7, enflasyondan arındırılmış olarak yüzde 16,6 oldu. Raporun izlediği dört bağış kaynağı içinde en yüksek artış oranı buydu. [1]

Dört kaynak, tek sıçrama

Aynı rapor 2025'te toplam hayırseverliği 617,20 milyar dolar olarak veriyor; artış cari fiyatlarla yüzde 5,7, reel olarak yüzde 3,0. Bireysel bağışlar 394,2 milyar dolarda kalırken reel artış yüzde 1,4'te sınırlı; vakıf bağışları 117,15 milyar dolar (reel yüzde 3,0), kurumsal bağışlar 43,67 milyar dolar (reel yüzde 0,5). Eğitim alanına giden bağış ise 92,01 milyar dolar ve cari fiyatlarla yüzde 11,7 artmış görünüyor. [1] Raporu hazırlayan Indiana University Lilly Family School of Philanthropy'nin duyurusunda, vasiyet ve vakıf bağışlarındaki güçlenmenin son yıllardaki finansal piyasa performansına ve varlık değerlerindeki artışa bağlanabileceği belirtiliyor. Aynı duyuru iki uyarı daha içeriyor: vasiyet kalemi son dört yılın üçünde yüzde 20 veya üzerinde arttı, ancak bu kalem yıldan yıla belirgin biçimde dalgalanıyor. [2]

Taahhüt ile nakit arasındaki mesafe

Vasiyet bağışının burs tartışması açısından ayırt edici yanı tanımında saklı: bağışçı taahhüdünü sağlığında verir, kaynak ise ancak ölümünün ardından nakde döner. Bu yüzden yükseköğretim bağış istatistikleri nakden alınan fonlar ile yeni taahhüt edilen fonlar kalemlerini ayrı tutar. Yükseköğretime özgü CASE verilerini aktaran bir derlemeye göre, planlı bağışların kişisel bağışlar içindeki payı 2025'te yüzde 23,7'ye çıktı; on yıl öncesinde bu oran yüzde 18,1'di. Aynı derleme, 2025 mali yılında toplam gönüllü desteğin 78,8 milyar dolar olarak tahmin edildiğini, karşılaştırma grubundaki 643 kurumda alınan fonların yüzde 3,9 arttığını, buna karşılık mezun bağışçı sayısının üst üste dördüncü yıl gerilediğini aktarıyor. Aynı kaynakta yer alan bir başka oran, tabloyu daha da keskinleştiriyor: alınan fonların yüzde 89'u bağışçıların yalnızca yüzde 2'sinden geliyor. [3]

Britanya'da sayıca az, tutarca ağır

Birleşik Krallık tarafında vasiyet bağışının ölçeği daha somut biçimde görülebiliyor. CASE'in Birleşik Krallık verilerini değerlendiren Adrian Beney'in 11 Eylül 2025 tarihli yazısına göre, 2023-24 döneminde 83 kurumun toplam hayırseverlik geliri 1,3 milyar sterlin, yeni taahhüt edilen fonlar ise 1,5 milyar sterlindi. Vasiyet bağışı bildiren 77 üniversitede kurum başına ortalama 10,4 vasiyet düşüyor; Oxford ve Cambridge hariç tutulduğunda vasiyet bırakan kişi başına ortalama gelir 75 bin sterlin. Aynı yazı, 80 üniversitenin bildirdiği mezun bağışçı sayısını 109.573 olarak veriyor ve bu sayının 2016-17'den bu yana yaklaşık yüzde 32 gerilediğini, mezunların yalnızca yüzde 0,7'sinin mezun olduğu kuruma bağış yaptığını belirtiyor. [4]

Bağış burs olarak geri döndüğünde

Bu kaynağın öğrenciye ne kadarının ulaştığı ayrı bir soru. NACUBO'nun 21 Mart 2025 tarihli haberine göre, ABD yükseköğretim kurumları 2024 mali yılında 61,5 milyar dolarlık gönüllü katkı aldı ve bu, bir önceki yıla göre enflasyondan arındırılmış yüzde 3'lük bir artışa denk geliyordu. Aynı haberde, bağış fonuna yapılan hediyelerin yüzde 48,3'ünün burs, hibe, doktora bursu ve diğer öğrenci mali destek biçimlerine ayrıldığı belirtiliyor. Söz konusu anket 1957'den beri her yıl yürütülüyor. [5]

Türkiye tarafında karşılaştırılabilir seri yok

Yukarıdaki sayıların tamamı ABD ve Birleşik Krallık verisidir. Türkiye'de üniversitelerin vasiyet yoluyla aldığı bağışları yıl yıl, kurum kurum karşılaştırmaya elverecek kamuya açık ve düzenli bir seri bu derleme sırasında bulunamadı. Dolayısıyla buradaki eğilimlerin Türkiye'ye doğrudan aktarılması doğru olmaz; aktarılabilecek olan yöntem sorusudur: bir kurum vasiyet taahhüdünü hangi yılın gelirinde gösteriyor, taahhüt ile nakit arasındaki farkı raporunda ayırıyor mu, ve bu kaynağın ne kadarı burs olarak tanımlanıyor.