Yılın mezunu nasıl seçiliyor: aday havuzu, jüri ve ölçüt

Mezun ödülleri, bir kurumun kimi örnek gösterdiğini ilan eden en kısa belgedir. Duyuru çoğu zaman kazananın adını, mezuniyet yılını ve bir iki cümlelik gerekçeyi taşır; kararın nasıl üretildiğini taşımaz. Oysa yayımlanmış usul metinleri okunduğunda, "yılın mezunu" ifadesinin kurumdan kuruma farklı bir işlemin sonucu olduğu görülüyor.

Havuz bir akış değil, bir stok

İlk soru, adayı kimin gösterebildiğidir. Iowa Üniversitesi'nin ödül sayfası bunu mezunlara, eski öğrencilere, öğretim üyelerine, personele ve üniversitenin dostlarına açar [4]. Texas A&M'in eski öğrenciler birliği, adaylığın herhangi bir kişi ya da grup tarafından sunulabileceğini yazar; bazı yönetici görevleri görev süresi boyunca bunun dışında tutulur [1]. Boston Üniversitesi sınırı ters yönden çizer: kendi kendini aday gösterme kabul edilmez [3].

Daha az sorulan ikinci soru sonucu daha çok belirliyor: dosya havuzda ne kadar kalıyor? Texas A&M'de adaylık, güncellenip yenilenmedikçe beş yıl saklanır [1]. Boston Üniversitesi'nde adaylıklar üç yıl değerlendirmede kalır [3]. Montana Üniversitesi mezunlar birliğinde dosya üç ardışık yıl otomatik olarak değerlendirilir; süre dolduğunda yeni bir paket sunulmadan iki yıl boyunca yeniden aday gösterilemez [2]. Sonuç şu: bir yılın kazananı o yıl aday gösterilmiş olmak zorunda değildir. Havuz bir stoktur, akış değil.

Jüride kim oturuyor

Karar mercii en az üç biçimde kurulabiliyor:

• Atanmış, kapalı kurul. Texas A&M ölçütlerinde seçici kurulun beş üyesini birliğin seçilmiş başkanı, dört üyesini üniversite rektörü atar; kurul anonim çalışır ve önceki yıldan en az bir üyenin devam etmesi öngörülür [1].
• Doğrudan yönetim kurulu. Montana'da alıcıları mezunlar birliğinin yönetim kurulu seçer; ayrı bir jüri tarif edilmez [2].
• Kurul artı üst onay. Boston Üniversitesi'nde seçici kurulun kararı, adaylara bildirilmeden önce rektörün mutabakatına sunulur [3].

Aynı metinlerde duyurulara nadiren yansıyan bir bilgi daha var: kimin aday olamayacağı. Montana sayfası seçilmiş bir göreve aday olanları, üniversitenin üst yöneticilerini, birliğin personelini, görevdeki yönetim kurulu üyelerini ve vakıf mütevellilerini, çalışan akademik ve idari personeli ve çıkar çatışması doğurabilecek diğer konumları sayar [2]. Böyle bir liste, ödülün kurum içi bir teşekkür mü yoksa dışarıya bakan bir tanıma mı olduğunu tek başına ele verir.

Ölçüt neyi ödüllendiriyor

Üçüncü soru, mesleki başarı ile kuruma katkının nasıl tartıldığı. Texas A&M üç başlık sayar: mesleki başarı ve kariyer/askerlik hizmeti, topluma hizmet, üniversiteye hizmet ve destek [1]. Montana'nın dört başlığı kariyer başarısı, mesleki üyelik ve yöneticilik, mesleki onurlar ve toplumsal katılımdır [2]; listede kuruma katkı ayrı bir başlık değildir. Iowa ise tartmak yerine böler: başarı, hizmet, mezun olunan kuruma katkı ve kırk yaş altı için ayrı bir yeni mezun ödülü dahil, sayfada yedi ayrı kategori sıralanır [4].

Dördünde de başlıkların ağırlığı yazılı değil. Mesleki başarı ile kuruma katkı arasındaki denge yazılı ölçütle değil kurulun bileşimiyle belirleniyorsa, jüri sorusu ölçüt sorusunun parçasıdır.

Kazanan profili değişti mi

Yıllar arası karşılaştırmada önce sayıyı üreten kurala bakmak gerekiyor. Texas A&M yılda en çok on iki kişi öngörür, yönetim kurulu bu sayının üstüne çıkabilir [1]. Iowa her kategoride yılda bir kişi seçer [4]. Montana'da yönetim kurulu ödül vermeme hakkını saklı tutar [2]. Üç kural üç farklı seri üretir; kazanan sayısındaki dalgalanma aday kalitesinden çok kotayı yansıtabilir.

Profil sorusunda tek açık süzgeç yaştır: Iowa'nın yeni mezun ödülünde kırk yaş sınırı yazılıdır [4]. Diğer üç metinde yaş, sektör veya coğrafya ölçüt olarak geçmez. Yani kazanan profilindeki bir kayma kural değişikliğine bağlanamaz; açıklaması aday havuzunda veya kurulda aranır.

Duyuruda aranacak altı satır

1. Kim aday gösterebiliyor; öz-aday kabul ediliyor mu?
2. Dosya havuzda kaç yıl kalıyor; kazanan hangi yıl aday gösterilmişti?
3. Kararı kaç kişilik hangi organ verdi; üyeleri kim atadı; isimler açık mı?
4. Kimlerin aday olamayacağı yazılı mı?
5. Ölçüt başlıkları yayımlanmış mı; ağırlıkları belirtilmiş mi?
6. Yıllık üst sınır var mı; ödül verilmeme ihtimali kurala bağlanmış mı?

Altısı da yayımlanmış usul metinlerinden çıkıyor ve hiçbiri kazananın kim olduğuna dair bir yargı içermiyor. Bir duyuru bunları içeriyorsa listeler yıllar ve kurumlar arasında karşılaştırılabilir; içermiyorsa karşılaştırma yapılamaz, bunun da yazılması gerekir.